De kracht van het woord
Straf
De Vlaamse rechter Peter D’Hondt heeft een verkeersovertreder de opdracht gegeven het boek Tonio te lezen. Bewondering bij intellectueel Nederland, verontwaardiging elders. Tonio is het boek dat A.F.Th. van der Heijden schreef over zijn 21-jarige zoon Tonio die overleed na een verkeersongeval. Als straffen er alleen zouden zijn voor vergelding, dan is het lezen van een boek geen straf. Maar lieve ouders, waartoe straft u uw kinderen? Verbeteren van de dader is een van de andere redenen van justitie om te straffen. Terecht stelt Dick Swaab in zijn boek Wij zijn ons brein dat justitie, in tegenstelling tot de wetenschap, nog nooit het langetermijneffect van gevangenisstraffen op de samenleving heeft gemeten. Als je het gedrag van mensen daadwerkelijk wilt veranderen, kun je natuurlijk met de huidige regering meehuilen om strengere straffen, maar geen verandermanager die dit serieus gelooft. Een vergeldende straf voor iemand die zich niet aan de regels houdt, is het laatste redmiddel en het werkt niet als het op zich staat. D’Hondt heeft die straf wel als stok achter de deur ingezet: als zou blijken dat de dader het boek niet had gelezen, dan was hij zijn rijbewijs kwijt voor drie jaar.
Moeten, willen, kunnen
Veranderen vergt drie krachten: moeten, willen en kunnen. Het ‘moeten’ is stevig verankerd in de westerse justitiële wereld. Het ‘kunnen’ (reclassering) staat onder druk en het ‘willen’ wordt door de rechtspraak vrijwel genegeerd. Gelukkig dat organisatieveranderingen hier ruimer mee omgaan. Wat begrijpt deze rechter nu, waar veel organisatieadviseurs nog wat van kunnen leren? Het verhaal van een getormenteerde vader, kundig verteld, verleidt de dader om in de schoenen van deze vader naar verkeersovertreders te kijken. Want wat heeft jouw en mijn blik op de wereld grondig veranderd? Na de persoonlijke ervaring is dit het verhaal, hetzij verteld door een vriend, hetzij in een boek of een film. Een meeslepend verhaal, waardoor de wereld ineens in een ander licht komt te staan. Een ander paradigma. Een verhaal dat je vooroordelen onderuit haalt. Niet door te zeggen: wat jij denkt klopt niet, maar door met een omtrekkende beweging (denk martiale kunsten, marketpull, gebruik maken van het moment) de lezer te verleiden de wereld van een andere kant te bekijken.
Het verhaal overtuigt
Martijn van der Steen, decaan en directeur van de Nederlandse school voor Openbaar Bestuur, stelt dat dit ook de reden is dat sommige onderwerpen wel, en andere niet de politieke agenda halen: er is een krachtig verhaal nodig. Betekenisgevende verhalen, zoals de dreiging dat ‘onze kinderen voor ons pensioen moeten gaan betalen’, spreken dermate aan, dat iedereen daar gemakkelijk in mee gaat. Volgens hem mist bijvoorbeeld de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek nog zo’n verhaal, waardoor het blijft hangen in de term ‘H-woord’ in plaats van, ik noem maar wat ‘schuldensubsidie’. En het is niet moeilijk te bedenken welke politieke partij op dit moment het meest aansprekende verhaal vertelt - ik noem geen namen.
Mijn punt moge duidelijk zijn: geen doorleefde verandering zonder verhaal. Wat is jouw verhaal? .(JavaScript moet ingeschakeld zijn om dit email adres te bekijken)